İstanbul'da bir üniversitenin tarih ve bilgisayar bilimleri bölümlerinden araştırmacılar, eski el yazması belgeleri okuyarak dijital metne dönüştüren bir yapay zekâ modeli geliştirdi. Model, ilk aşamada bir ilçe belediyesinin arşivinde bulunan yüzyıllık tapu ve vakıf kayıtları üzerinde denendi. Araştırmacılar, modelin binlerce sayfalık belgeyi kısa sürede taradığını, ancak her çıktının uzman bir tarihçi tarafından kontrol edildiğini belirtti.

İnsan denetimi süreçten çıkmıyor

Projede yer alan tarihçi Dr. Seda Karabulut, modelin bir okuma yardımcısı olarak çalıştığını, nihai kararın her zaman uzmanlarda kaldığını vurguladı. Karabulut, yıpranmış kâğıtlar, silik mürekkep ve farklı yazı üslupları nedeniyle modelin bazı sayfalarda hatalı okumalar yaptığını, bu hataların ise eğitim verisinin geliştirilmesi için değerli birer kaynak olduğunu söyledi.

Bilgisayar bilimleri tarafında çalışmaları yürüten Arda Tekinalp, modelin eğitimi için gönüllü öğrencilerin elle çözümlediği yaklaşık on bin satırlık örnek kullanıldığını anlattı. Tekinalp, ekibin modeli açık kaynak olarak paylaşmayı ve başka arşivlerin de kendi belgeleriyle sistemi geliştirebilmesini amaçladığını dile getirdi. Proje kapsamında üretilen dijital metinlerin araştırmacıların erişimine açılması planlanıyor.

  • İlk aşamada tapu ve vakıf kayıtları tarandı.
  • Her çıktı uzman tarihçiler tarafından kontrol ediliyor.
  • Modelin açık kaynak olarak paylaşılması hedefleniyor.

Arşivciler, bu tür projelerin özgün belgelerin korunmasına da katkı sağladığını belirtiyor. Kırılgan belgelerin tekrar tekrar elle taranması yerine dijital kopyalarının incelenmesi, kâğıtların ömrünü uzatıyor. Araştırma ekibi, önümüzdeki dönemde farklı kentlerdeki arşivlerle de iş birliği yaparak modelin daha geniş bir belge çeşitliliğiyle sınanmasını hedefliyor.